NIEDOBÓR WITAMINY B12
Cicha epidemia, poważne konsekwencje

Czym jest witamina B12 i do czego jest potrzebna?


Witamina B12, znana również jako kobalamina, jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, niezbędną do wielu reakcji zachodzących w organizmie. Jej obecność jest kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, ponieważ jest zaangażowana w wytwarzanie osłonki mielinowej wokół nerwów i przewodzenie impulsów nerwowych. Dodatkowo bierze udział w wytwarzaniu czerwonych krwinek i kwasów tłuszczowych, wspierających budowę i syntezę DNA.

Witamina B12 ma wiele form, najczęściej występuje pod postacią cyjanokobalaminy, przekształcanej w organizmie w formę aktywną. Dlatego zwykle pod tą postacią znajduje się w suplementach.

Objawy niedoboru witaminy B12


Ignorowanie niedoboru witaminy B12 może mieć wpływ na cały organizm, prowadząc w skutkach do trwałego uszkodzenia mózgu i nerwów. Niedobór tej witaminy następuje w czterech etapach. Etap I to spadek stężenia witaminy we krwi. Dalej następuje jej niskie stężenie komórkowe (etap II), co wiedzie do podwyższonego poziomu homocysteiny we krwi i spowolnionej syntezy DNA (etap III). Ostatnim, czwartym etapem jest niedokrwistość makrocytowa.

Niewystarczająca ilość witaminy B12 w organizmie jest uznawana za tzw. cichą epidemię. Szacunkowo 40% dorosłej populacji w wieku 26-83 lat ma niedobór tej witaminy, rozpoznawany i oznaczany w testach jako poziom normalny niski, co prowadzi do:

  • osłabienia, zmęczenia, braku energii

  • duszności

  • palpitacji serca

  • utraty apetytu, problemów trawiennych: biegunek, zaparć

  • częstych siniaków lub krwawień

  • niedokrwistości

  • depresji

  • drętwienia i mrowienia w dłoniach lub stopach

  • mgły mózgowej (objawy: dekoncentracja, trudności w uczeniu się nowych informacji i zapamiętywaniu, mylenie nazw znanych rzeczy lub np. imion)

  • utraty pamięci, dezorientacji, demencji, nawet choroby Alzheimera

  • autyzmu

  • nowotworów

  • niepłodności



Objawy te pojawiają się w bardzo wielu innych chorobach, dlatego diagnoza lekarska pod kątem poziomu witaminy B12 jest bardzo istotna, gdyż samodzielnie nigdy nie zyskamy pewności, domyślając się tylko, że nasze powszechne objawy mogą być spowodowane niedoborem tej witaminy.

Wśród narażonych na zbyt niską ilość witaminy B12 są wegetarianie, weganie, osoby nadużywające alkoholu, kobiety z historią poronień lub niepłodnością, pacjenci z mutacją genu MTHFR lub chorzy na cukrzycę przyjmujący metforminę, osoby długotrwale stosujące leki zmniejszające poziom kwasu żołądkowego, a także cierpiące na następujące schorzenia: wrzodziejące zapalenie okrężnicy, chorobę Crohna, zespół jelita nadwrażliwego, celiakię, zapalenie jelit lub nieszczelność jelita, niedokrwistość złośliwa, choroby autoimmunologiczne (np. choroba Gravesa-Basedowa, tocznia rumieniowatego).

Leczenie niedoboru witaminy B12


Jednym z największych paradoksów niedoboru witaminy B12 jest to, że jego rozpoznanie i leczenie jest stosunkowo proste i tanie, zwłaszcza w porównaniu z kosztami leczenia chorób spowodowanych niedoborem tej witaminy. Test na jej poziom w organizmie może być wykonany przez każde laboratorium. Odpowiednie leczenie zależy od rozpoznania podstawowego mechanizmu powodującego problem. Osoby z niedokrwistość złośliwą lub zapaleniem jelit, np. w chorobie Crohna, mogą mieć upośledzone wchłanianie tej witaminy przez całe życie i prawdopodobnie będą potrzebować zastrzyków z jej dawką do końca życia. Może to dotyczyć również osób z ciężkim niedoborem witaminy B12, mających objawy neurologiczne.

Niektóre ostatnie badania sugerują, że podawanie doustne lub donosowe wysokich dawek może być tak samo skuteczne, jak zastrzyki, podawane zwykle osobom z problemami złego wchłaniania witaminy B12. Jednak większość ekspertów nadal zaleca zastrzyki dla osób z niedokrwistością złośliwą lub z zaawansowanym niedoborem.

W przypadku podejrzenia, że poziom witaminy B12 jest zbyt niski, pierwszym krokiem jest zrobienie testu – badania moczu lub surowicy krwi. Następnym krokiem powinno być określenie przez lekarza mechanizmu powodującego niedobór. Dzięki identyfikacji przyczyny można wybrać odpowiednią formę suplementacji: zastrzyk, podanie doustnie, podjęzykowo lub donosowo. Ustala się dawkę i czas trwania leczenia. Postępowanie w przypadku niedoboru witaminy B12 to:

  • optymalizacja żywienia

  • zadbanie o zdrowie jelit

  • sprawdzenie mutacji genów MTHFR

  • przeprowadzenie pełnej morfologii krwi (CBC)

  • wdrożenie suplementacji w razie potrzeby

Źródła witaminy B12


Nasz organizm nie produkuje witaminy B12, co oznacza, że musimy ją dostarczyć za pośrednictwem diety lub poprzez suplementację. Przeciętny dorosły potrzebuje 2,4 mikrogramów dziennie, a najlepszym źródłem witaminy B12 są naturalne produkty zwierzęce, nie pochodzące z produkcji ani hodowli przemysłowej, takie jak:

  • mięso (głównie wątroba)

  • drób

  • ryby

  • jajka i nabiał

Trzeba jednak pamiętać o tym, że obróbka termiczna w wysokiej temperaturze redukuje ilość tej i innych witamin.

Gdy zaczniemy lepiej trawić pokarm, szybciej uzyskamy z pożywienia witaminę B12, gdyż jej wchłanianie przebiega w jelicie cienkim i zależy od jego kondycji zdrowotnej. Dlatego w zapobieganiu niedoborowi tej witaminy warto zacząć od poprawy trawienia. Polecamy kilka sposobów do wyboru na 15 minut przed posiłkiem:

  • napary z mięty leczniczej

  • pół szklanki wody z 1 łyżką ekologicznego octu jabłkowego

  • pół szklanki wody z 3 łyżkami soku z cytryny

  • enzymy trawienne np. Now Food Super Enzymes



Powszechnym mitem wśród wegetarian i wegan jest przekonanie, że uzyskanie B12 jest możliwe ze źródeł roślinnych, takich jak wodorosty, sfermentowane produkty sojowe, spirulina lub drożdże piwne. Jednak jak wykazały szczegółowe analizy przeprowadzonych wcześniej badań, które to sugerowały, związki zawarte w produktach nie były aktywną formą B12 – jest to jedyna witamina, której nie możemy pozyskać z roślin.